Mitygacja ryzyk zarządczych przy pomocy specjalistycznych ubezpieczeń – „Akademia Parkietu”, 11.12.2025

Odpowiednio skonstruowany program ubezpieczeniowy wzmacnia kulturę zarządczą spółki.

Nie zastępuje odpowiedzialności menedżerów, ale stanowi jej uzupełnienie, pokazując, że organizacja podchodzi do zarządzania ryzykiem w sposób odpowiedzialny i systemowy.

Wpływ ubezpieczeń specjalistycznych na kulturę zarządczą spółki

W obecnym otoczeniu prawnym i gospodarczym zarządy funkcjonują w permanentnym poczuciu niepewności. Wynika to zarówno z dynamicznej sytuacji ekonomicznej i geopolitycznej, ale również z ciągłych zmian przepisów prawa, wymagań regulatora, oczekiwań rynku, inwestorów, kontrahentów i klientów. Dlatego istotnym elementem funkcjonowania spółki jest zarządzanie ryzykiem, a przedsiębiorstwa muszą aktywnie mapować ryzyka w celu ograniczenia potencjalnych zagrożeń. Jednym ze sposobów minimalizowania ryzyka jest jego transfer na towarzystwo ubezpieczeniowe. Spółka przekazuje ubezpieczycielowi odpowiedzialność finansową za skutki określonych zdarzeń, dzięki czemu ogranicza ryzyko gwałtownych strat i zapewnia sobie większą stabilność finansową. Ubezpieczenia zwiększają też wiarygodność rynkową, a dobrze ubezpieczone spółki mogą przyciągać inwestorów instytucjonalnych, którzy cenią sobie niskie ryzyko operacyjne.

Coraz więcej organizacji traktuje ubezpieczenia specjalistyczne, jako jeden z kluczowych elementów strategii ochrony interesów członków władz spółki oraz samej spółki. Ubezpieczenie staje się narzędziem wspierającym w sytuacji zaistnienia szkody bądź roszczenia, jak również elementem budowania szerszej perspektywy mitygowania ryzyka zarządczego.

Należy sobie również uświadomić, że zaaranżowanie niektórych polis wymaga wprowadzenia odpowiednich procedur bezpieczeństwa, audytów, usprawnienia działalności operacyjnej w konkretnym obszarze. Ubezpieczenia wymuszają lepsze zarządzanie ryzykiem i zgodność z regulacjami, tym samym przyczyniając się do wzmocnienia ładu korporacyjnego i większej przejrzystości działalności spółki.

Ubezpieczenie jako narzędzie wspierające zarząd

Obecna na polskim rynku od ponad 20 lat polisa D&O stała się już dla zarządów spółek giełdowych pewnym standardem. Istotą ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej członków władz spółki kapitałowej (D&O) jest doprowadzenie do odrzucenia zarzutów nieprawidłowego działania, skierowanych w stosunku do członka zarządu, za pomocą środków prawnych (koszty kancelarii prawnej, opłaty sądowe, opinie biegłych) finansowanych przez towarzystwo ubezpieczeniowe.

Dotychczas polisa D&O pokrywała szeroko rozumiane koszty obrony prawnej i wartość zasądzonych czy uzgodnionych w trybie ugody odszkodowań, ale nie miała zastosowania w przypadku odpowiedzialności karnej skarbowej. Rynek jednak nie znosi próżni i już od kilku lat można ubezpieczyć osoby zarządzające od ich odpowiedzialności karnoskarbowej odrębnym produktem, jakim jest polisa ochrony karnej skarbowej (OKS). Zakres pokrycia obejmuje tutaj koszty obrony prawnej w postępowaniach kamo-skarbowych i celno- skarbowych oraz refundację ubezpieczonemu zapłaconych mandatów i grzywien nałożonych wskutek naruszenia prawa podatkowego. Ponadto oferuje ochronę w obszarze sankcji wynikających z naruszenia obowiązków raportowania schematów podatkowych (MDR). Polisa zabezpiecza również roszczenia z tytułu odpowiedzialności cywilnej zawodowej w obszarze funkcjonowania działu finansowego (księgowości i obsługi płac) oraz nadzoru osób zarządzających.

Ubezpieczenie jako element ochrony interesów i majątku spółki

Jak wskazywałam powyżej, prawidłowo skonstruowany program ubezpieczeniowy zapewniający ochronę dla ryzyk uznanych za kluczowe dla działalności spółki stanowi istotne wsparcie procesów zarządzania organizacją. Dlatego dobrze jest wiedzieć, jakie produkty ubezpieczeniowe mogą nas wesprzeć w konkretnych okolicznościach.

Mając na uwadze, że Polska jest obecnie tzw. państwem przyfrontowym, coraz większego znaczenia nabiera ryzyko incydentów cyber.

Według raportu Check Point Research w 2024 roku polskie firmy były celem ataków hakerskich ponad 250 razy dziennie i 1825 razy w tygodniu. Z takim wynikiem Polska jest w pierwszej piątce najbardziej zagrożonych krajów Unii Europejskiej. Pod względem skali wzrostu liczby ataków wciągu roku to wzrost o 51 proc. (rok 2024do roku 2023).

Odpowiedzią na zabezpieczenie strat spowodowanych incydentem cyber jest ubezpieczenie cyber, które zapewnia świadczenia ubezpieczeniowe w postaci pokrycia przez ubezpieczyciela:

1. kosztów przywrócenia danych i systemów po ataku cyber,
2. kosztów obsługi prawnej i informatyki śledczej,
3. kosztów zarządzania kryzysem,
4. odszkodowań dla klientów w przypadku wycieku danych,
5. pokrycia kar administracyjnych nałożonych przez UODO za naruszenie przepisów RODO.

Za towarzystwem ubezpieczeniowym stoi szereg wyspecjalizowanych podmiotów i kancelarii prawnych, klient, zatem w jednym miejscu dostaje pomoc i doradztwo w chwili zdarzenia.

Warto również zwrócić uwagę, że przy aranżowaniu polisy wymaganych jest wiele informacji odnośnie do poziomu zabezpieczeń spółki i możliwości odpowiedzi na incydenty oraz analiza słabych punktów. Spółka ma więc okazję do przyjrzenia się swoim systemom informatycznym i procedurom bezpieczeństwa oraz ulepszenia ich pod okiem ekspertów, z którymi współpracują towarzystwa ubezpieczeniowe.

Dla spółek, które rozważają wejście na giełdę, warto wskazać polisę POSI - ubezpieczenie publicznej oferty sprzedaży papierów wartościowych, gdzie ochrona koncentruje się wokół odpowiedzialności związanej z uchybieniem wymogom prawdziwości i pełności informacji upublicznianych w oferowaniu papierów wartościowych.

Polisa, chroni emitenta przed konsekwencjami finansowymi wynikającymi z roszczeń osób trzecich związanych z prospektem emisyjnym, memorandum lub dokumentem informacyjnym. Obejmuje roszczenia skierowane zarówno do emitenta, jak również do osób ubezpieczonych (kadra zarządzająca, osoby odpowiedzialne za przygotowanie dokumentacji prospektowej), akcjonariusza większościowego, subemitenta, wprowadzającego. Okres ochrony to nawet dziesięć lat, a polisa może być zawarta zarówno w przypadku pierwszej oferty publicznej (IPO), jak i kolejnych (SPO). Ubezpieczenie pokrywa koszty obrony prawnej, kwoty odszkodowania, koszty współpracy z organami kontroli, koszty zarządzania kontaktami z mediami, koszty PR.

Mitygacja ryzyka ma na celu również ubezpieczenie ryzyk transakcyjnych (Warranty & Indemnity Insurance). Polisy tego typu coraz częściej już są obecne na naszym rynku, w szczególności w transakcjach fuzji i przejęć oraz sprzedaży nieruchomości. Kluczem jest tu ochrona obu stron transakcji przed nieprawdziwością zapewnień i oświadczeń w umowie.

Ubezpieczenia W&I, które towarzyszą transakcjom na polskim, najczęściej są polisami na rzecz kupującego (tzw. buy-side policy), co oznacza, że w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone, że zapewnienia sprzedającego okazały się nieprawdziwe, kupujący może dochodzić ekwiwalentu finansowego bezpośrednio od ubezpieczyciela z pominięciem sprzedającego. Tak więc wykorzystanie mechanizmu ubezpieczeń specjalistycznych zmniejsza ryzyko sporu między stronami oraz daje większą pewność, co do jakości przejmowanych aktywów.

Mówiąc o zabezpieczeniu spółki, zupełną podstawą programów ubezpieczeniowych jest już dzisiaj ubezpieczenie mienia, ale wciąż polisa business interruption (BI), dzięki której spółka może szybciej wrócić do normalnego funkcjonowania po szkodzie, nie jest już tak powszechna. Istotą ochrony jest pokrycie utraconych zysków oraz kosztów stałych, które spółka musi ponosić, pomimo że działalność została wstrzymana wskutek szkody majątkowej, np. powodzi, pożaru.

Pewnym standardem w konstruowaniu programu ubezpieczeniowego jest, iż polisie ubezpieczenia mienia towarzyszy ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności, które służy pokryciu roszczeń osób trzecich i wsparcia spółki w pokryciu kosztów obrony prawnej przed takimi roszczeniami.

Warto w tym miejscu zwrócić też uwagę na specjalistyczny produkt, jakim jest OC środowiskowe dedykowane firmom, których działalność stwarza ryzyko wyrządzenia szkód w środowisku naturalnym. Przychodzi nam na myśl branża chemiczna, przetwórstwo, fabryki, kopalnie, ale na tego typu ryzyka narażeni są również producenci żywności, firmy farmaceutyczne, transportowe czy budowlane.

Przepisy prawa dotyczące ochrony środowiska nakładają na spółki odpowiedzialność naprawienia szkody w środowisku, a ubezpieczenie środowiskowe może pomóc w sprawnym i skutecznym zarządzaniu kryzysem, minimalizując straty finansowe i wpływ na reputację spółki. Ponadto posiadanie takiej polisy pokazuje naszym partnerom biznesowym, że odpowiedzialnie podchodzimy do prowadzenia działalności.

Standardem rynku jest już OC zawodowe poszczególnych grup zawodowych księgowych, adwokatów czy architektów, ale obecnie dostępne są również polisy dla przedstawicieli nowoczesnych branż - programisty, informatyka, konsultantów komputerowych. Natomiast dla banków, domów maklerskich, towarzystw inwestycyjnych, instytucji pożyczkowych, tj. szeroko rozumianej branży finansowej, rynek oferuje polisę OC zawodowej instytucji finansowych (FIPI). Pozwala ona zminimalizować skutki finansowe spółki w sytuacji roszczeń klientów z tytułu nieprawidłowego wykonania obowiązków zawodowych przez jej pracowników.

Podsumowani

W mojej opinii rola ubezpieczeń w mitygacji ryzyk zarządczych jest wciąż niedoceniana, a świadomość funkcjonowania na rynku produktów ubezpieczeniowych dedykowanych określonym obszarom działalności nadal niewielka.

Prawidłowo skonstruowany, odpowiadający zmapowanym w organizacji ryzykom program ubezpieczeniowy pozwala na jej wyższy komfort działania. Z drugiej strony trzeba mieć na uwadze, że brak odpowiednich polis w spółce giełdowej nie tylko naraża ją w sytuacji szkody na straty finansowe i wizerunkowe, ale również otwiera możliwość wniesienia roszczeń spółki do osób zarządzających z tytułu nieprawidłowego zarządzania.

„Akademia Parkietu”, 11.12.2025